Logo GenDocs.ru

Поиск по сайту:  

Загрузка...

Methods of teaching grammar through games at 7th form - файл 1.doc


Methods of teaching grammar through games at 7th form
скачать (317 kb.)

Доступные файлы (1):

1.doc317kb.17.11.2011 12:52скачать

содержание
Загрузка...

1.doc

1   2   3
Реклама MarketGid:
Загрузка...
^

Ex. Give advice


1. Your friend broke her/his mother’s favourite vase. He/she is asking for your advice. Give advice, saying: If I were you I would….

2. Your friend has promised his/her teacher to make a report on Tuesday, but he she failed to do it.

What explanations would you give to the teacher if you were on your friend’s place?

Дарс охирида «Second Conditional» мавзуси бўйича хулосалар, аниқроғи коммуникация жараёнида мазкур грамматик ҳодисанинг амал қилиши бўйича хулоса қилинади.

Уй вазифаси қуйидагидан иборат бўлади:

Write an essay “ Imagine that tomorrow is Apocalypses. How would you react? How would you behave? What would you do to stop the panic among people if you were President?”

3 дарсқ

Топшириқлар:

– Янги грамматик материални келгусида ўзлаштириш

–  Гапириш кўникмаларини келгусида ривожлантириш (диалогик ва монологик нутқ), ўқиш, тинглаш.

–  Чет тилида коммуникатив вазифаларни мустақил ечиш билим ва кўникмаларини ривожлантириш.

– Хотира, тафаккур, тасаввурни ривожлантириш

– Чет тилини ўрганишга мотивацияни ошириш

Машғулот икки қисмга бўлинади :

Биринчи бўлими P-C режимида ўтади ва ролли ўйинга тайёргарлик кўришни ўз ичига олади. У ўз навбатида машғулотнинг иккинчи қисмини ташкил этади.

1. Ҳар бир ўқувчи мавзули карточкани олажи. Масалан: broken vase, spilled milk, spoiled jacket, torn letter etc.

Аввал ўқувчилар жуфт-жуфт бўлиб диалог шаклида ўтказилади:

– I have a beautiful vase.

– What would you do if you broke it?

– If I broke it I would buy another one.

– If I were you I would stick the pieces together.

Сўнгра топшириқ ўзгартирилади. Ҳар бир ўқувчининг синф олдидаги вазифаси қуйидаги ҳолатни тасаввур қилишдан иборат: I had a beautiful vase. But I’ve broken it and I don’t know what to do. Can you please give me advice? Қолганларнинг вазифаси иложи борича кўпроқ маслаҳат беришдан иборат.

2. Дарснинг кейинги босқичи ролли ўйин.

^ Муҳокама қилиш учун қуйидаги вазият тавсия қилинади.

А taxi driver has found a bag in his cab with 5 000$ in it. The name of the owner is on the bag, but not the address. He can’t decide what to do with the bag.

Иштирокчиларп ўйнайдилар: a taxi driver, his wife, his son ( who is graduating from school this year), his daughter and her husband ( who can hardly have two ends meet) his friend ( a lawyer), two neighbors ( who know the taxi driver as an honest, trustworthy man), his friend ( who himself once occurred in such a situation), his mother ( a wise old woman)

б) “ Present Perfect & Present Perfect Continuous” мавзуси бўйича оралиқ машғулот

1 дарс

Топшириқлар:

– Янги грамматик материални келгусида ўзлаштириш

–  Гапириш кўникмаларини келгусида ривожлантириш (диалогик ва монологик нутқ), ўқиш, тинглаш.

–  Чет тилида коммуникатив вазифаларни мустақил ечиш билим ва кўникмаларини ривожлантириш.

– Хотира, тафаккур, тасаввурни ривожлантириш

– Чет тилини ўрганишга мотивацияни ошириш

Машғулот икки қисмга бўлинади :

“Present Perfect & Present Perfect Continuous” мавзуси бўйича грамматик материал ўқувчилар учун янги ҳисобланмайди, уларда аввал ҳам мазкур мавзу бўйича тил тажрибаси бўлган.

Мазкур тур ва замон шаклларининг мураккаблиги улар мазмунининг ҳаддан ташқари яқинлиги бўлиб, баъзида бир бирини ўрнини босиши мумкин. Мазкур икки грамматик шаклларни қиёслаш учун қуйидаги функциялар ажратилади: Present Result – Past Action

Мазкур мавзу бўйича ишлаб чиқилган топшириқлар мазкур грамматик ҳодисаларнинг амал қилиш хусусиятларини ўқувчилар онгида аниқ ажратиш ва белгилашдан иборат.

Грамматик материални тақдим этишдан аввал бир томондан, грамматик материални қайтаришга қаратилган, иккинчи томондан грамматик кўникмаларни ўз ичига олган нутқ машқи ўтказилади. Шундай қилиб, ўқувчиларга бир қатор саволлар берилади:

– How long have you been studying in this school?

– How long have you been living in Nizhny Novgorod?

– Have you ever lived in another city/town?

– When did you move to N.N.? etc.

Шуни алоҳида таъкидлаш лозимки, иккита грамматик ҳодисани “алоҳида” қўллашда (Present Perfect & Present Perfect Continuous) ўқувчиларда мазкур грамматик ҳодисаларни ишлатиш ва қайта эслашда қийинчиликлар туғилмаслиги зарур. Шу асосда қуйидагича хулоса қилиш мумкин: олдинги тил тажрибаси ўқувчилар онгида ҳодисалар шаклини пухта мустаҳкамлаган. Унинг функциясига келадиган бўлсак, нутқи машқи ўтказилгандан сўнг машғулотга қуйидаги топшириқ берилади: “When Englishmen talk about past they use several different means. You already know some of them. Today we’ll learn to talk about past in a way the Englishmen usually do, using all possible means.

Бу каби ифодалашда ўқувчиларга аввалдан маълум бўлган ўтган замонни ифодалаш воситаси эслатилади. Бу Past Simple. Грамматикага ўқитишнинг ҳар қандай ёндошувида Past Simple ўқувчилар онгида она тилида ўтган замонни ифодалаш воситаси сифатида аксланади. Ўқитувчи қанчалик уринмасин Past Simple кўпгина ўқувчилар учун ўтган замонни ифодалашнинг ягона воситаси бўлиб қолади. Бу каби стереотипни (амалиёт)ни бартараф қилиш осон эмас. Шундай қилиб, «Present Perfect & Present Perfect Continuous» мавзуси устида ишлашда комплекс давомида нафақат мазкур грамматик ҳодисалар ўртасида ўхшашликларни топиш, балки Past Simple билан ишлаш орқали мазкур грамматик ҳодисалар орасидаги фарқларни аниқ дифференциация қилиш ва (Present Perfect & Present Perfect Continuous vs Past Simple) ўзаро ўрнини алмаштириб бўлмаслигини аниқлаб олиш зарур.

“Present Perfect & Present Perfect Continuous” мавзуси бўйича тақдимот қуйидагича бўлиши мумкин:

^ Betty Tudor’s life-long passion is driving, but there is on problem, as our interviewer found out.

Interviewer: How long have you been trying to pass your driving test, Betty?

Betty: Seventeen years.

Interviewer: How many times have you taken it?

Betty: Thirty-eight, and I’m afraid I’ve failed it every time. I’ve always wanted to be able to drive , and I’m determined to pass.

Interviewer: I suppose you’ve been taking lessons all the time?

Betty: That’s right.

Interviewer: How many have you had?

Betty: Over two hundred and seventy. It’s cost me about two thousand pounds already. I’m taking the test again next week.

Interviewer: I hear you are saving up to buy your own car now. How long have you been saving?

Betty: Since 1982

Interviewer: And how much have you saved?

Betty: Over 4 000 pounds, and that’s enough to buy a nice little second-hand car.

Interviewer: Well, all the very best with your next test.

Betty: Thank you.

Диалог берилгандан сўнг, тақдим этилаётган грамматик ҳодисанинг шакли ва функциясини аниқлаштирувчи бир қатор саволларнинг берилишини тақозо этади. Underline with a solid line ________ the examples of the Present Perfect. Underline with a broken line _ _ _ _ _ the examples of the Present Perfect Continuous.

Why does the interviewer ask : How long have you been saving?

but How much have you saved?

Кейин грамматик кўникмани мустаҳкамлаш учун қуйидаги қайтариш машқи тавсия этилади.

Betty Tudor doesn’t use full sentences when answering the interviewer’s questions which begin How….? Complete her sentences like this: I have been trying to pass my driving test for seventeen years.

Кейин ҳам шакл ва ҳам функцияни мустаҳкамлаш учун бир қатор машқлар тавсия этилади.

Ex. 1 Look at this dialogue and answer the questions below:

^ Albert: I’ve been reading the current issue of Plant News and so far I can’t see any mention of my research.

Bert: Well, I’ve read your journal. And I see that you’ve been working on the same problem I‘ve been working on for the last twenty years!

  1. When did Albert start reading Plant News?

  2. Did Albert finish reading all of Plant news?

  3. Did Bert finish reading all of the journal?

  4. When did their research begin?

  5. Is their research continuing?

  6. Is their research complete?

Ex. 2 Tell your partner about the following:

    1. a sport or activity you’ve been doing a lot of recently

    2. a sport you haven’t done for a long time

    3. a book you have been reading

    4. a country you’ve always wanted to visit

Кейин бир қатор вазиятли машқлар берилади.

Ex. Make up interviews with these two people about their life-long passion, using the information below.

Gina Mellish

Opera singer

Married three times

Works with NY Opera Company

Henry Blofeld

Stamp collector

Collected over 20 000 stamps

Works for philatelist publisher

Has the world famous Penny Blue


Ask questions beginning with “ How long….?”, “ How many…?”

Ex. In pairs, imagine that one of you is a chef of a computer firm , you are going to interview a person, who is eager to work for you. Try to find out as much information about this person ( biography, experience etc.) as possible.

Шундай қилиб, биринчи машғулот давомида грамматик мавзуни ва бирламчи грамматик мавзуни фаоллаштириш юзага келади. Унинг натижасида грамматик ҳодисалар функцияси, уларнинг нутқда амал қилиш имконияти ва чет тилининг коммуникатив вазифаларини ҳал қилишда грамматик ҳодисалар маълумотларидан фойдаланиш имкониятини юзага келтиради. Машғулот охирида ўқувчиларга қуйидаги матн эшитиш учун берилади:

Ex. Lori has written a letter to Glenn from Long Island in the USA and spoken it onto a cassette. Listen o her letter-cassette and say:

– What annual event has just taken place

– What the weather has been like

– What happened to their summer cabin

– What she has been doing recently

Иккинчи марта эшитиб кўришда “ fill in the gaps” машқини бажариш тавсия этилади. Эшитиш кўникмаси шакллантириш даражасини аниқлаш имконини беради, бунда грамматик ҳодиса тўғрисида олинган билимларга таянган ҳолда машқларни бажариш имконини беради.

^ Уй вазифаси қуйидаги кўринишда бўлади:

Write to an English-speaking pen friend . Start by apologizing for not writing before and give reasons. Describe some of the things you have been doing recently. Say what the weather has been like. Close the letter by sending greetings to any other people you know.

2 дарс

Топшириқлар:

– Янги грамматик материални келгусида ўзлаштириш

–  Гапириш кўникмаларини келгусида ривожлантириш (диалогик ва монологик нутқ), ўқиш, тинглаш.

–  Чет тилида коммуникатив вазифаларни мустақил ечиш билим ва кўникмаларини ривожлантириш.

– Хотира, тафаккур, тасаввурни ривожлантириш

– Чет тилини ўрганишга мотивацияни ошириш

«Present Perfect & Present Perfect Continuous» машғулотининг мақсади ўқувчиларни Present Result каби грамматик ҳодиса билан таништириш ҳисобланади.

Мазкур функцияни тақдим этиш нутқ намунаси асосида амалга оширилади. Ўқувчилар грамматик ҳодисани эшитадилар ва шу вақтнинг ўзида диалог матнини ўқийдилар ва гапирадилар.

^ A You look tired. What have you been doing?

B I’m exhausted I’ve been getting ready to go on holiday.

A Have you done everything?

B Nearly. I’ve packed the cases, and I’ve been to the bank, but I haven’t checked the flight yet.

Диалог берилгандан сўнг берилаётган грамматик ҳодисанинг ҳам шакли ва ҳам функциясини аниқловчи бир қатор саволлар берилади.

Underline with a solid line ________ the examples of the ^ Present Perfect. Underline with a broken line _ _ _ _ _ the examples of the Present Perfect Continuous.

Why does A ask : What have you been doing?

but Have you done everything?

Шундан сўнг ўқувчиларнинг эътиборини баъзи феъл тоифалари Continuous да ишлатилмаслигига эътиборни қаратиш зарур.

Кейин иккита грамматик ҳодисани ўзаро дифференцияси ва қуйидаги кўринишдаги вазиятли машқларни бажаришга ўтилади:

^ Ex. Make up similar dialogues using the prompts below.

Example: covered in paint decorating the living room

A You’re covered in paint! What have you been doing?

B I’ve been decorating the living room.

A Have you finished it?

B Not yet. I’ve painted the woodwork, but I haven’t put up the wallpaper yet.

a. oil on your face/ servicing the car

b. dirty hands/ working in the garden

a. blood on your finger/ sawing wood

b. smell of garlic/ cooking

Сўнгра келгусидаги лойиҳага тайёргарлик бўлиб ҳисобланган машқни бажаришга ўтилади:

Imagine you are a scientist at the Loch Ness Research Centre. You are going to interview someone who says that he has been watching the monster for several years. Make up ten questions you would like to ask this person , like this:

– How many times have you seen the monster?

– Have you taken any photographs of it?

In pairs act out the interview.

^ Уй вазифаси қуйидаги кўринишда бўлади:

Design your own monster. Draw a picture to show what your monster looks like. Give a description of your monster, give details where your monster lives, how many times it has been seen etc.

3 дарс

Топшириқлар:

– Янги грамматик материални келгусида ўзлаштириш

–  Гапириш кўникмаларини келгусида ривожлантириш (диалогик ва монологик нутқ), ўқиш, тинглаш.

–  Чет тилида коммуникатив вазифаларни мустақил ечиш билим ва кўникмаларини ривожлантириш.

– Хотира, тафаккур, тасаввурни ривожлантириш

– Чет тилини ўрганишга мотивацияни ошириш

Дарснинг биринчи қисми ўрганилган грамматик материални қайтариш ва тизимлаштиришга қаратилган. Ўқувчиларга микровазиятлар тавсия этилиб, унда муайян нутқ топшириғи мавжуд бўладики, уни грамматик ҳодисани қўллаш орқали ҳал қилиш лозим. Масалан:

^ Ex. Your friend has just returned from Paris. You have never been to Paris yourself. Ask him and find out what he has seen there.

Ex. You meet your friend and see that his arm is broken. Find out what’s happened to him.

Машғулот лойиҳаларнинг тақдимоти билан тугалланади.

^ Тажриба машғулотининг натижалари

Тажрибавий ўқитишни амалга оширишда назорат объекти турли нутқ фаолияти турларида грамматик кўникмаларини шакллантириш жараёни ҳисобланади. Кўникмаларнинг шаклланганлик даражаси ҳамда ишлаб чиқилган топшириқлар тизимининг самарадорлигини ошириш учун оғзаки, ёзма машқлар ўтказилган.

Грамматик ҳодиса устида ишлашнинг шаклланганлигига доир иккинчи босқичида ҳамда кечиктирилган назорат босқичида иншо ва ҳуснихатдан фойдаланилди. Бу тажрибали ўқитиш олдига қўйилган натижалар ва вазифаларга мос мос келади. Хусусан, чет тилининг коммуникатив вазифаларини ҳал қилиш мақсадларига мос келади. Иншо ва хуснихат каби иш турлари ўқувчилардан қўйилган топшириққа ижодий ёндошувни талаб қилади ва ўқувчи ҳал қилиши зарур бўлган ўзига хос коммуникатив вазифани акс эттиради. Шундай қилиб, бу каби вазифаларни бажаришда ўқувчилар ўрганилаётган грамматик ҳодисани танлаш, қўллаш мумкинми йўқми ҳал қиладилар. Агар ўқувчилар грамматик ҳодисани ишлатишдан қочмасалар, бу чет тилида коммуникатив вазифаларни ҳал қилиш учун грамматик кўникманинг шакллангани ҳақида далолат беради, яъни алоқа вазифанинг муваффақияти учун коммуникатив билимдонликнинг етарли даражада шаклланганлигини билдиради.

Ёзма тестларга келадиган бўлсак, грамматик кўникмани унинг формал ва функционал томонидан шаклланганлик даражасини таҳлил қилиш имконини беради. Бунда ёзма нутқ учун хос бўлган ўзгарувчанлик, онглилик ва турғунлик каби сифатларни ривожлантириш имконини беради. Якуний оғзаки босқичи монологик ва диалогик мулоҳазадан иборат бўлиб, унинг давомида грамматик кўникманинг ихтиёрийлиги, барқарорлиги, онглилиги, ўзгарувчанлиги ва нисбий мураккаблик каби сифатларига баҳоланган.

1-жадвалда тажрибали ўқитиш вақтида ўртага ташланган фаразни исботлаш мақсадида ўтказиладиган ишлар рўйхати берилган.


Жадвал 1




Оралиқ босқич

Якуний босқич

Кечиктирилган босқич


Second Conditional


essay


Role play



Grammar test

Grammar test

Grammar test

letter


Present Perfect & Present Perfect Continuous


letter


Project



Grammar test

Grammar test

Grammar test

essay


Тажрибали ўқитишни қайта ишлаш натижасида олинган маълумотларни қайта ишлаш мақсадида қуйидаги кўрсаткичлар ҳисобга олинган:

1) хатоларнинг умумий миқдори (формал и функционал)

2) турли кўринишдаги функционал хатолар, аниқроғи: бир грамматик шакл ўрнига бошқа грамматик шаклни ишлатишдан келиб чиққан хатолар (масалан, Second Conditional ўрнига First Conditional; Present Perfect Continuous ўрнига Present Perfect)

3) танлаб олинган мезонлардан келиб чиққан ҳолда грамматик кўникма-нинг шаклланганлик даражаси.

Грамматик кўникма иккита томон: формал ва функционал шаклга эга бўлгани боис, барча грамматик хатоларни формал ва функционал турларга бўлса бўлади. Формал хатолар расмийлаштириш операцияси билан боғлиқ бўлиб, у фикрнинг тўғри расмийлаштирилишига боғлиқ бўлади. Расмийлаштириш операцияси тил меъёрларидан келиб чиққан ҳолда амалга оширилади. Мазкур меъёрлардан ҳар қандай оғиш ўқувчилар нутқида формал хатоликларга олиб келади. Функционал хатолар танлов операцияси билан боғлиқ бўлади, яъни сўзловчи ўзининг сўзлаш мақсадига мос равишда нутқ моделини танлайди. Функционал ёндошувни қўллашда бундай танлов онгли равишда юзага келади, чунки грамматик ҳодисанинг шакли функция билан ўзлаштирилади, пировардида сўзловчининг онгида белгилаб қўйилади.

Грамматик кўникманинг юқори даражада шаклланганлик даражаси деганда, грамматик кўникмада у ёки бу сифатларнинг бўлиши ва уларнинг нутқ фаолияти жараёнида ифодаланиши тушунилади.

^ Ёзма босқич

Ёзма машғулотлар натижалари асосида ўқувчилар томонидан йўл қўйилган хатоларнинг умумий сони ва турли кўринишдаги функционал хатоларнинг сони ҳисоблаб топилган. Мазкур кўрсаткичлар асосида ўқитиш сифати ва ўқув материалини ўзлаштириш коэффициенти аниқланади.

^ Таълим сифати ўқувчилар томонидан олинган ижобий баҳоларнинг сонига қараб топилган.

Масалан, essay каби иш тури учун бештадан учта ҳолларда ижобий баҳо олинган. Шундай қилиб, (3:5) 100% каби ҳисобланган ўқитиш сифати 60 % га тенг.

Ўқув материалини ўзлаштириш коэффициенти қуйидаги формула орқали белгиланади.

^ Тўғри жавоблар жами

К=жавоблар сони

Масалан, “Second Conditional” якуний машғулотлар натижалари бўйича таҳлил қилиш учун 15 та иш тақдим этилган.

Ҳар бир иш 25 та тўғри жавобни назарда тутган. Ҳаммаси бўлиб – 375 та жавоб.

Грамматик хатоларнинг умумий сони – 88 тани ташкил этди.

Функционал хатолар сони – 16 та

Шундай қилиб, ўқув материалини ўзлаштириш коэффициенти ташкил этди:

( 375-88)

К= 375= 0, 765· 100%= 76,5 %

2 ва 3 жадвалларда “Second Conditional” ва “Present Perfect& Present Perfect Continuous” мавзулари бўйича ёзма ишларнинг натижалари кўрсатиб ўтилган.

Жадвал 2

Тема: “ Second Conditional”




Ишлар сони

Хатоларнинг умумий сони

функционал хатолар сони

Ўқитиш сифати

Ўзлаштирилган ўқув материалининг коэффициенти

Оралиқ босқич

5

34

6

60%

66%


7

21

6

71%

80%

Якуний босқич

15

88

16

67%

76,5%

Кечикти-рилган босқич

10

4

4

70%

93%

10

9

4

90%

85%


Жадвал 3

Мавзу: “ Present Perfect& Present Perfect Continuous”




Ишлар сони

Хатоларнинг умумий сони

функционал хатолар сони

Ўқитиш сифати

Ўзлаштирилган ўқув

материалининг коэффициенти

Оралиқ босқич

7

60

5

57%

63%

7

23

4

71%

78%

Якуний босқич

10

75

13

60%

72%

Кечикти-рилган босқич

11

21

6

82%

86%

11

11

3

82%

78%


Жадвалларда берилган маълумотларга асосланган ҳолда қуйидагича хулоса қилиш мумкин:

– хатолар сони ва шунга мувофиқ равишда ўқитиш сифати ва материални ўзлаштириш коэффициенти, якуний ва кечиктирилган босқичда кўникмаларни автоматизация қилиш учун ҳеч қандай махсус машқлар бажарилмаган бўлсада ижобий томонга ўзгарган. Бу коммуникатив топшириқларни бажариш билан боғлиқ бўлиб, улар ёрдамида ўрганилаётган грамматик ҳодисаларнинг функциялари (мазмуни) белгилаб олинади ва шу тарзда ўқувчилар онгида мустаҳкамланади.

– функционал хатоларнинг сони қолган турдаги хатоларга қараганда жуда кам. Бу ҳодисанинг функционал томони ишлаб чиқилган топшириқлар комплекси асосида ўқувчилар томонидан осон ўзлаштирилади ва хотирасида қолади. Ҳодисанинг шаклига келадиган бўлсак, шаклни қўрол тарзда бузиш ҳоллари кузатилмаган. “Present Perfect& Present Perfect Continuous” қўллашда учраб турадиган типик хатолар қуйидагича бўлган: - Continuousда қўлланмайдиган феълларни қўллаш; - аниқ нисбатни қўллаш ўрнига мажҳул нисбатни қўллаш. Second Conditionalни ишлатишда: эргаш гапда would ни will га алмаштириш, бош гапда тўғри шаклни сақлаб қолиш ва ҳоказо. Шунингдек, таъкидлашш жоизки, ҳодиса шаклини ўзлаштириш қўлланилаётган ёндошув ва топшириқлар самарадорлиги билан бирга ўқувчиларнинг ўз бўш вақтларини феълнинг уч шаклини ёдлашга сарфлаш истагига ҳам боғлиқдир. Зеро нутқнинг грамматик томонини ўргатишга нисбатан ҳар қандай ёндошувда мустақил ўзлаштириш бўйича талаб бўлади. Ўқувчи мазкур машаққатли ишга қанчалик онгли ёндошса, нутқ ифодаларининг шунчалик тўғри шаклланиши боғлиқ бўлади. Нутқдаги функционал хатолар учун ўқитувчи масъул бўлиб, у томондан қўлланиладиган ёндошув ва топшириқлар муҳим аҳамиятга эга бўлади.

– Шунингдек, ишларда ўқувчилар томонидан мазмун чегаралмаган матнларда у ёки бу грамматик ҳодисани қўллашда ташабусскорлик кузатилган. Чунончи, масалан, Second Conditional ва буйруқ майлидаги шакллари маслаҳатни ифодалашда қўлланган, Present Perfect ва Past Indefinite шаклларини ўтган замон шаклларини ифодалаш учун қўлланилади. Келтирилган намуналар грамматик сифатларнинг мослашувчанлик, онглилик каби сифатларини шакллантирилганлиги ҳақида сўзлайди.

– Эссе ва хат каби ишларни бажариш ўқув материалини ўзлаштиришдан ташқари, кўникма сифатлари, яъни мослашувчанлик кўникмасининг шаклланганлигини баҳолаш амалга оширилган. Мазкур икки турдаги иш таҳлил қилинганидан сўнг қуйидаги кузатишлар амалга оширилган: оралиқ ва якуний назоратда ёзилган ёзма ишлар ўрганилган грамматик ҳодисалар билан “тўлиб тошганлиги”, яъни бирваракайига қўллаш ҳодисаси кузатилган. Кўриниб турибдики, ҳар бир гапда тил ҳодисасини қўллаш, гапда бошқа грамматик ҳодисалар билан навбатма навбат ишлатишга қараганда осон кечади. Бироқ, бундай ишларнинг улуши умумий миқдорнинг тўртдан бир қисмини ташкил этган.. Қолган ўқувчилар фикрнинг маъносига кўпроқ эътибор бериб, уни йўл-йўлакай у ёки бу шаклдаги ўрганилаётган грамматик шакл билан тўлдириб борганлар.

Қолган ўқувчилар ўз диққатларини гапнинг мазмунига қаратишган ва уни ўрганилган грамматик ҳодиса ва шакл билан тўлдириб борганлар.

Мазкур маълумотлар асосида чет тилида коммуникатив вазифаларни ҳал қилиш бўйича энг асосий вазифалардан бири ҳал қилинган. Шундай қилиб, ёзма иш натижаларини таҳлил қилиш қўлланилган ёндошув ҳамда нутқнинг грамматик томонини ўргатиш учун ишлаб чиқилган топшириқлар комплексини самарадорлигини тасдиқлайди.

^ Оғзаки босқич

Оғзаки нутқ кўникмаларини текшириш мақсадида эспертлар усули қўлланилган бўлиб, унинг ёрдамида бутун тажрибали ўқтиш давомида нутқ сифатининг ўсиши кузатилган ва тегишли хулосалар чиқарилган.

Якуний босқичда нутқ фаолиятини текшириш мақсадида ролли ўйинлар, лойиҳавий ишлар танланган бўлиб, улар жуфт жуфт бўлиб ёки гуруҳда бажарилган. Бу каби топшириқларни бажаришда нутқ фаолиятининг барча турларида грамматик кўникманинг шаклланганлигини текшириш имконияти юзага келади ( ролли ўйин: сўзлашиш, эшитиш, ўқиш; лойиҳавий иш: сўзлашиш, эшитиш, ўқиш). Бундан ташқари ролли ўйин каби иш тури реал коммуникация вазиятини тақлид қилади, лойиҳавий ишни бажаришда эса, қўйилган коммуникатив вазифани ҳал қилишни тақозо этадики, бу ўз навбатида чет тилида коммуникатив вазифаларни мустақил ҳал қилиш билим ва кўникмаларини ривожлантиришни рағбатлантиради. “Second Conditional” ролли ўйинига оид грамматик мавзу бўйича қуйидаги вазият тавсия этилади:

А taxi driver has found a bag in his cab with 5 000$ in it. The name of the owner is on the bag, but not the address. He can’t decide what to do with the bag.

Ўйин иштирокчилари: a taxi driver, his wife, his son ( who is graduating from school this year), his daughter and her husband ( who can hardly have two ends meet) his friend ( a lawyer), two neighbors ( who know the taxi driver as an honest, trustworthy man), his friend ( who himself once occurred in such a situation), his mother ( a wise old woman). Вазият шундай қурилган эдики, бунда ўқувчилар Second Conditionalни ҳақиқий мулоқот жараёнида қўллашига эришилади. “ Present Perfect& Present Perfect Continuous” тегишли равишда қуйидагича лойиҳа тақдим этилган: Design your own monster. Draw a picture what your monster looks like. Write a short paragraph describing where your monster lives, how many times it has been seen etc.

4-жадвалда оралиқ комплекс ва якуний текширув жараёнида ўтказилган куз атиш тўғрисида маълумотлар берилган.


Жадвал 4


^ Кўникма сифати

Оралиқ комплекс

Якуний босқич



Меъёрига етганлик

Грамматик ҳодисани тан-лашда бирмунча ноқу-лайлик мавжуд бўлиб, номеъёрий тўхташлар ва нутқ тезлигининг кама-йишига сабаб бўлади. Машқлар комплексини бажариш давомида нутқ тезлиги ошади, грамматик ҳодисани қўллашдан аввал номеъёрий пауза камаяди.

“Second Conditional” мавзуси бўйича якуний босқични таҳлил қилишда ўқувчиларнинг тайёрланмаган мисоллари келтирилган бўлса, “ Present Perfect & Present Perfect Continuous” мавзуси бўйича тайёрланган мисоллари келтирилган. Кўникманинг тезлашганлиги қуйидагича таърифланиши мумкин:

^ Нутқ тезлиги: иккала ҳолатда ҳам нормал ва тайёрланган нутқ томонга унчалик оғмаган. Номеъёрий тўхташ:

Биринчи ҳолатда номеъёрий тўхташ миқдори иккинчи ҳолатга қараганда кўпроқ бўлган, бироқ номеъёрий тўхташлар гапнинг бир бутунлигини бузмайди

^ Грамматик ҳодисани шакллантиришдаги қийинчиликлар бирмунча камайган.



Барқарорлик

Коммункатив йўналти-рилган машқларни бажа-ришда ўрганилаётган ҳо-диса бўйича грамматик кўникма дарҳол бошқа кўникмалар таьсирига ту-шади. Шундай қилиб, бир грамматик кўникманинг бошқа кўникмаларга “мос-лашуви” жараёни барта-раф этилади. Кўникманинг барқарорлик каби бундай хусусияти грамматик кў-никмани нутққа кири-тишда намоён бўлади. Шундай бўлишига қара-май, оралиқ комплекс давомида мазкур сифат барча ўқувчиларда шакл-ланган бўлиб, уларнинг баъзилари ўрганилаётган грамматик ҳодисанинг нутққа сезиларли кири-тилишига қарши бўл-ганлар.

Барқарорлик каби грам-матик кўникманинг шакл-ланганлиги ҳеч қандай шубҳа туғдирмайди. Ўқувчилар ўз нутқларига эркин тарзда ўрганилаётган грамматик ҳодисани киритилади. Зеро, бошқа ҳодисалар билан биргаликда улар гапнинг мантиғи, мазмуни ва тезлигига ҳеч қандай таъсир ўтказмайди. Мазкур босқичда гапларни бу каби қуришда ўқувчилар авваламбор ўрганилаётган грамматик ҳодисани қийинчиликлар сезганлар. Чунки улар грамматик ҳодисанинг қўлланиши ҳақида эмас, унинг мазмуни тўғрисида кўпроқ қайғурганлар. Кўникманинг барқарорлигига келсак, нутқда грамматик ҳодисанинрг кўп маротаба қўллаш бошқа кўникмалар билан мазкур грамматик кўникманинг мазкур сифатининг шакл-ланганлигидан далолат беради.



Мослашув-чанлик

Коммуникатив машқлар-нинг бутун мажмуаси мослашувчанлик каби кў-никманинг шаклланиши-га қаратилган. Шуни таъ-кидлаш лозимки, грам-матик кўникмани шакл-лантиришнинг бошланғич босқичида нутқ наму-налари негизида ўхшатиш топшириқларини бажа-ришда кўникманинг мослашувчанлиги шакл-ланади. Оралиқ комп-лексининг давомида грам-матик ҳодисани бир вазиятдан бошқа вазиятга олиб ўтишда ҳеч қандай қийинчиликлар сезил-маган. Бу энг аввало коммуникатив ёндошув-нинг моҳиятидан келиб чиқади.

Ўқувчиларнинг тайёрлан-маган нутқида мослашув-чанлик жуда ёрқин намоён бўладики, у коммуникация вазиятига тақлид қилади. Кузатувлар натижаларига кўра қуйидагича хулоса қилиш мумкин: тайёр-ланмаган нутқдаги каби тайёрланган нутқда ўқув-чилар грамматик ҳодисани янги вазиятга эркин тарзда киритадилар, яъни грам-матик ҳодисани бир ҳолатдан бошқа ҳолатга олиб ўтадилар. Бу жараён функционал ёндошувни қўллаш самараси ўлароқ, ўқувчилар онгида ишлаб чиқилган автоматизм ва ҳодисанинг маркиров-калангани натижасида юз беради.



Нисбий мураккаблик

Топшириқлар комплек-сини бажариш жараёнида грамматик кўникманинг мураккаблашуви тамо-йили кузатилган. Мазкур табиий жараён топши-риқдан топшириққа грам-матик кўникмани манти-қий мураккаблаштиришга қаратилган топшириқлар тизими билан мустаҳ-камланган.

Оғзаки парчаларни ўтказиш вақтида қилинган куза-тишларга кўра ўқувчилар мураккаб гаплар, синтаг-малар каби нутқ бирликларига грамматик ҳодисаларни еиритиш қобилияти уларда “нисбий мураккаблик” каби сифат-нинг етарли даражада шаклланганлигидан дало-лат беради.


1   2   3



Скачать файл (317 kb.)

Поиск по сайту:  

© gendocs.ru
При копировании укажите ссылку.
обратиться к администрации